Termin przydatności a data trwałości

„Należy spożyć do” to termin przydatności do spożycia i po jego upływie produktu nie wolno sprzedawać. „Najlepiej spożyć przed” to data minimalnej trwałości i dotyczy jakości, nie bezpieczeństwa. Dla sklepu różnica jest praktyczna: pierwszy napis wyznacza twardą granicę sprzedaży, drugi otwiera pytanie o jakość towaru, którą i tak odpowiadasz przed klientem.

Dwie daty, dwie zasady

Oba oznaczenia opisuje rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie informacji o żywności dla konsumentów, w art. 24 i załączniku X.

Czego nie wolno sprzedać

Produkt z przekroczonym terminem przydatności do spożycia uznaje się za nieodpowiadający wymaganiom. Nie może stać na półce, nawet z przeceną i nawet z informacją „po terminie”. To jedno z najczęstszych uchybień zapisywanych w protokołach kontroli w sklepach spożywczych.

Przy produktach z datą minimalnej trwałości sytuacja jest bardziej złożona. Przepisy nie zakazują wprost obrotu takim towarem w każdym przypadku, ale jako sprzedawca odpowiadasz za to, żeby żywność nie wprowadzała klienta w błąd i nie była zepsuta. W praktyce dla małego sklepu najbezpieczniejsza zasada jest prosta: towar po dacie minimalnej trwałości zdejmujesz z półki. Ryzyko sporu z klientem i uwag przy kontroli jest większe niż wartość kilku opakowań.

Przegląd terminów w praktyce

Nie wystarczy patrzeć na daty przy wykładaniu towaru. Potrzebujesz stałego rytmu i zapisu, bo to zapis obroni Cię przy kontroli.

1. Codziennie rano przejdź chłodnię i witrynę: nabiał, wędliny paczkowane, gotowe sałatki, pieczywo.
2. Raz w tygodniu przejdź jeden dział towaru suchego. W cztery tygodnie obchodzisz cały sklep.
3. Towar z krótkim terminem przesuwaj do przodu i oznaczaj przeceną, zanim termin minie, nie po.
4. Towar wycofany odkładaj do oznaczonego pojemnika na zapleczu, poza strefą sprzedaży, i zapisuj w rejestrze wycofania: data, produkt, ilość, powód, sposób postępowania.
5. Zapisuj przegląd w rejestrze przeglądu terminów. Jedna kartka na miesiąc z datami i podpisem.

Rejestr przeglądu terminów i rejestr wycofania towaru znajdziesz w pakietach SklepReady.

FIFO i FEFO na półce

FIFO to zasada „pierwsze przyszło, pierwsze wyszło”. FEFO to „pierwsze traci termin, pierwsze wychodzi”. W sklepie spożywczym pracuje FEFO, bo dostawa z wczoraj może mieć krótszy termin niż ta z tygodnia.

• Przy wykładaniu towaru nowe opakowania wkładaj z tyłu, a te z krótszym terminem przesuwaj do przodu.
• Przy każdej dostawie sprawdzaj datę i porównuj ją ze stanem na półce. Jeśli dostawa ma krótszy termin niż towar w sklepie, ustaw ją na początku.
• Nie mieszaj partii bez sprawdzenia dat. To najczęstszy sposób, w jaki towar po terminie wraca na półkę.

Towar po terminie znaleziony przy kontroli

Jeśli inspektor znajdzie produkt po terminie przydatności do spożycia w strefie sprzedaży, zapisze to w protokole. Odpowiada podmiot prowadzący zakład, czyli Ty, niezależnie od tego, kto wykładał towar. Dlatego przegląd terminów musi być rozpisany na osoby i godziny, a nie oparty na dobrej pamięci.

Co dalej po protokole, opisujemy we wpisie o zaleceniach po kontroli Sanepidu. Trzy tryby sankcji rozdzielamy we wpisie o mandacie z Sanepidu.

Przekazanie żywności

Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności nakłada obowiązek zawarcia umowy z organizacją pozarządową na sprzedawców żywności o odpowiednio dużej powierzchni sprzedaży. Mały sklep osiedlowy zwykle jest poza tym obowiązkiem, bo progi powierzchniowe są wyższe niż jego metraż. Nic nie przeszkadza jednak w przekazywaniu żywności dobrowolnie.

Przekazywać można tylko żywność bezpieczną. Produkt po terminie przydatności do spożycia nie nadaje się do przekazania, podobnie jak do sprzedaży. Jeśli chcesz oddawać towar z krótkim terminem, rób to na kilka dni przed datą, nie po niej, i zapisuj przekazanie w rejestrze.

Stan prawny i podstawy

Stan prawny na: 30.09.2026. Przy obrocie żywnością po dacie minimalnej trwałości i przy przekazywaniu żywności praktyka urzędów bywa różna. Szczegóły potwierdź w swojej PSSE.

• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, art. 24 i załącznik X (data minimalnej trwałości, termin przydatności do spożycia).
• Rozporządzenie (WE) nr 178/2002, art. 14 (wymagania bezpieczeństwa żywności), art. 18 i 19 (identyfikowalność, wycofanie).
• Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
• Ustawa o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności.
• Poradniki o znakowaniu żywności: uokik.gov.pl.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę sprzedać towar w dniu, w którym kończy się termin?

Przy oznaczeniu „należy spożyć do” produkt jest przydatny do spożycia włącznie z datą wskazaną na opakowaniu. Następnego dnia już nie. W praktyce lepiej przecenić go dzień albo dwa wcześniej, niż zostać z pełną półką w dniu granicznym.

Czy wolno sprzedawać produkty po dacie minimalnej trwałości?

Data minimalnej trwałości dotyczy jakości, a nie bezpieczeństwa, i jej upływ nie oznacza automatycznie zakazu. Jako sprzedawca odpowiadasz jednak za jakość i za to, by klient nie był wprowadzony w błąd. Dla małego sklepu najprostszą i najbezpieczniejszą zasadą jest zdejmowanie takiego towaru z półki.

Co z wędliną, która straciła termin w napoczętym opakowaniu?

Przy napoczętych opakowaniach obok terminu z etykiety liczy się zalecenie producenta po otwarciu albo Twoja własna procedura z księgi. Opisujemy to we wpisie o otwartej wędlinie.

Kto odpowiada, jeśli pracownik wyłoży towar po terminie?

Przed inspekcją odpowiada podmiot prowadzący zakład, czyli przedsiębiorca. Dlatego przegląd terminów przydziel konkretnej osobie na konkretną godzinę i zapisuj jego wykonanie.